Συνήθεις Ερωτήσεις

Ποιοί τρόποι χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης;

Η εκτίμηση της ποιότητας αέρα σε μία περιοχή μπορεί να γίνει με τη βοήθεια κατάλληλων μετρητικών οργάνων αλλά και βάσει επιστημονικών υπολογισμών. Η διαχρονική εξέλιξη της ποιότητας αέρα είναι πολύ σημαντική και μπορεί να αποτυπωθεί μόνο με τη διαρκή παρακολούθηση των επιπέδων ρύπανσης, που συνεπάγεται τη μέτρηση της περιεκτικότητας της ατμόσφαιρας σε αέριους ρύπους. Αυτή η περιεκτικότητα είναι γνωστή ως συγκέντρωση, και μας δίνει τη μάζα του ρύπου ανά κυβικό μέτρο αέρα. Οι μονάδες μέτρησης που χρησιμοποιούνται συνήθως (και καθορίζονται από την σχετική νομοθεσία) είναι τα μικρογραμμάρια ή τα μιλιγραμμάρια ρύπου ανά κυβικό μέτρο αέρα (μg/m3 και mg/m3 αντίστοιχα), που είναι και οι μονάδες μέτρησης στις οποίες εκφράζονται οι τιμές που δημοσιεύονται στον διαδικτυακό μας τόπο. Σημειώνεται ότι ένας δεύτερος τρόπος απόδοσης της τιμής συγκέντρωσης ενός ρύπου είναι το να εκφραστoύν οι τιμές με τη βοήθεια μίας αναλογίας, συνήθως μερών στο εκατομμύριο  (ppm) ή στο δισεκατομμύριο (ppb).

Τα μετρητικά όργανα για την παρακολούθηση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα έχουν ποικίλα τεχνικά χαρακτηριστικά. Οι σχετικές Οδηγίες της ΕΕ και οι αντίστοιχοι Νόμοι της Κύπρου καθορίζουν τις προδιαγραφές που πρέπει να πληρούν τα όργανα αυτά, αλλά και τις διαδικασίες μέτρησης που πρέπει να ακολουθούνται. Επισημαίνεται ότι οι διαδικασίες μέτρησης  πρέπει να είναι σύμφωνες με διεθνώς αναγνωρισμένα πρότυπα ποιότητας (π.χ. EN 17025), ώστε οι καταγραφές των μετρητικών οργάνων να θεωρούνται επιστημονικά αποδεκτές και συγκρίσιμες με άλλες σε διεθνές επίπεδο. Αυτό συνεπάγεται προμήθεια, χρήση και συντήρηση εξειδικευμένου εξοπλισμού υψηλής τεχνολογίας, και εργασία προσωπικού με κατάλληλη επιστημονική εξειδίκευση, ώστε ο μετρήσεις να γίνονται σε 24ωρη βάση και τα δεδομένα που λαμβάνονται να πληρούν τις προδιαγραφές επάρκειας και ποιότητας που τίθενται από τις αντίστοιχες τεχνικές οδηγίες και πρότυπα.

Το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας και συγκεκριμένα ο Κλάδος Ποιότητας του Αέρα και Στρατηγικού Σχεδιασμού (ΚΠΑΣΣ) είναι η αρμόδια αρχή για τις μετρήσεις της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα στην Κύπρο από το 1991. Οι μετρήσεις αυτές  ξεκίνησαν το 1993 με έναν σταθμό που ήταν εγκατεστημένος στη Λευκωσία. Στο τέλος του 2006 το δίκτυο μέτρησης είχε συνολικά εννέα σταθμούς μέτρησης και από το 2010 προστέθηκαν κι άλλοι σταθμοί. Έτσι σήμερα (2019) οι μετρήσεις γίνονται από ένα δίκτυο εννέα σταθμών παρακολούθησης της ποιότητας ατμοσφαιρικού αέρα που είναι εξοπλισμένοι με αυτόματα όργανα μετρήσεων συγκεντρώσεων διαφόρων ρύπων. Οι σταθμοί αυτοί αποτελούν ουσιαστικά ένα κλειστό εργαστήριο, μέσα στο οποίο λειτουργούν συσκευές μέτρησης συγκέντρωσης αέριων ρύπων υπό συνθήκες σταθερής θερμοκρασίας (κλιματιζόμενος χώρος). Ένα σύστημα επικοινωνίας εξασφαλίζει τη σύνδεση των σταθμών με τα γραφεία του ΚΠΑΣΣ και τη διαθεσιμότητα των ωριαίων τιμών συγκεντρώσεων ρύπων για την παρουσίασή τους στις σχετικές ιστοσελίδες.

Επισημαίνεται ότι για τη μέτρηση των συγκεντρώσεων των Αιωρουμένων Σωματιδίων (ΑΣ10 και ΑΣ2,5) οι αυτόματοι σταθμοί παρακολούθησης παράγουν ωριαίες τιμές, ενώ ταυτόχρονα σε κάποια σημεία σταθμών ή και μεμονωμένα, έχουν εγκατασταθεί πρόσθετες συσκευές με φίλτρα. Αυτές χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση των 24ωρων τιμών συγκεντρώσεων των ΑΣ σύμφωνα με τη σταθμική μέθοδο αναφοράς που καθορίζει η σχετική νομοθεσία. Έτσι για παράδειγμα ο οικιστικός σταθμός Πάφου (βρίσκεται στη διασταύρωση Αλεξανδρουπόλεως & Κωπαΐδος) δεν είναι σταθμός μετρήσεων (κλειστό κλιματιζόμενο εργαστήριο), αλλά αποτελείται μόνο από μία συσκευή τοποθετημένη σε περιφραγμένο χώρο για τη μέτρηση των συγκεντρώσεων των ΑΣ2,5 με τη σταθμική μέθοδο.

Παράλληλα ο ΚΠΑΣΣ λειτουργεί το εξειδικευμένο εργαστήριο αναφοράς για την ποιότητα αέρα* που υποστηρίζει τις μετρήσεις αυτές. Αξίζει να σημειωθεί ότι από τον Ιούνιο του 2013 το εργαστήριο αυτό έχει πιστοποιηθεί ως εργαστήριο δοκιμών και διαβαθμονόμησης, σύμφωνα με τις επιταγές των σχετικών ευρωπαϊκών νόμων (Οδηγία 2008/50/EC και σχετικές Οδηγίες) και του εναρμονισμένου Κυπριακού Νόμου (Ν. 70/2010).

* Τα εθνικά εργαστήρια αναφοράς για την ποιότητα αέρα των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν δημιουργήσει ένα δίκτυο συνεργασίας που ονομάζεται AQUILA και συντονίζεται από το Joined Research Centre/Institute for Environment and Sustainability. Το κεντρικό εργαστήριο του ΚΠΑ ανήκει στο δίκτυο AQUILA και έχει διαπιστευθεί σύμφωνα με το πρότυπο CYS EN ISO/IEC 17025 (πιστοποιητικό).

Σε ποιες περιοχές είναι εγκατεστημένοι οι σταθμοί παρακολούθησης ατμοσφαιρικού αέρα;

  • Αστυνομικός Σταθμός Στροβόλου (Λ. Στροβόλου και Λ. Αθάλασσας), Λευκωσία
  • Δημοτικό Σχολείο Αποστόλου Λουκά, Λευκωσία
  • Αρχιεπισκόπου Μακαρίου ΙΙΙ και Τσίρου, Λεμεσός
  • Δημοτικό Πάρκο έναντι Αμερικάνικης Ακαδημίας, Λάρνακα
  • Αποστόλου Παύλου και Μιχαήλ Κυπριανού, Πάφος
  • Κοινοτική Αρχή, Ζύγι
  • Δασικός Σταθμός,  Αγία Μαρίνα Ξυλιάτου
  • Πλατεία Χωριού Μαρί, Λάρνακα
  • Λεωφόρος 1ης Απριλίου, Παραλίμνι

Λεπτομέρειες για το είδος και τις θέσεις των σταθμών έχουν αναρτηθεί στην σχετική ιστοσελίδα (κέντρο πληροφόρησης).

Ποιοι είναι οι κυριότεροι ατμοσφαιρικοί ρύποι και ποιες οι κατηγορίες που χρησιμοποιούνται για να χαρακτηρίσουν τα επίπεδα ρύπανσης;

Οι κυριότεροι ατμοσφαιρικοί ρύποι είναι το Διοξείδιο του Αζώτου (ΝΟ2), το Διοξείδιο του Θείου (SO2), το Μονοξείδιο του Άνθρακα (CO), το Όζον (Ο3), το Βενζόλιο (C6H6) και τα Αιωρούμενα Σωματίδια με αεροδυναμική διάμετρο μικρότερη των 10μm (ΑΣ10) και μικρότερη των 2,5 μm (ΑΣ2,5). Οι κατηγορίες που χρησιμοποιούνται για να χαρακτηρίσουν τα επίπεδα ρύπανσης είναι:

Επίπεδο Ρύπανσης (μg/m³)

Ρύπος Χαμηλό (1) Μέτριο (2) Ψηλό (3) Πολύ Ψηλό (4)
PM10 0 - 50 50 - 100 100 - 200 > 200
PM2.5 0 - 25 25 - 50 50 - 100 > 100
O3 0 - 100 100 - 140 140 - 180 > 180
NO2 0 - 100 100 - 150 150 - 200 > 200
SO2 0 - 150 150 - 250 250 - 350 > 350
CO 0 - 7000 7000 - 15000 15000 - 20000 > 20000
C6H6 0 - 5 5 - 10 10 - 15 > 15

Ποιά επίπεδα ρύπανσης χρησιμοποιούνται στην ιστοσελίδα μας;

Οι κατηγορίες ρύπανσης χαρακτηρίζουν τα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανση με βάση τις συγκεντρώσεις των παραπάνω ρύπων και σχετίζονται με προβλήματα υγείας, όπως αυτά περιγράφονται ακολούθως:

Κατηγορία ρύπανσης Προβλήματα Υγείας [*]
Χαμηλή(1) Μικρές έως καθόλου επιπτώσεις στην υγεία, αμελητέα συμπτώματα για τις ευαίσθητες ομάδες του πληθυσμού[**].
Μέτρια(2) Ενδέχεται να υπάρξουν δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία και σχετικά συμπτώματα για τις ευαίσθητες ομάδες του πληθυσμού[**] και ιδιαίτερα για όσους έχουν αναπνευστικά προβλήματα (άσθμα κλπ). Αυτά τα άτομα καλό είναι να περιορίσουν την υπαίθρια/φυσική τους δραστηριότητα.
Υψηλή(3) Ενδέχεται να υπάρξει κίνδυνος για την υγεία  ευαίσθητων ομάδων του πληθυσμού[**]. Όσοι έχουν αναπνευστικά προβλήματα (άσθμα, αλλεργίες κλπ) αλλά και όσοι πάσχουν από καρδιαγγειακές ή αναπνευστικές παθήσεις θα πρέπει να αποφεύγουν την υπαίθρια δραστηριότητα και τις μετακινήσεις σε περιοχές υψηλής ρύπανσης, καθώς και τις υψηλές θερμοκρασίες. Τα άτομα αυτά θα πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι μπορεί να χρειαστεί να αναζητήσουν ιατρικές συμβουλές ή και βοήθεια.
Πολύ Υψηλή(4) Υψηλός κίνδυνος για την υγεία  ευαίσθητων ομάδων του πληθυσμού[**]. Όσοι έχουν αναπνευστικά προβλήματα (άσθμα, αλλεργίες κλπ) αλλά και όσοι πάσχουν από καρδιαγγειακές ή αναπνευστικές παθήσεις θα πρέπει απομακρύνονται άμεσα από περιοχές υψηλής ρύπανσης αλλά και από περιοχές με υψηλές θερμοκρασίες και υγρασία, και να αποφεύγουν όποια δραστηριότητα τους επιβαρύνει. Τα άτομα αυτά είναι πιθανό ότι θα χρειαστούν ιατρικές συμβουλές ή και βοήθεια. Υγιή άτομα ενδέχεται να έχουν συμπτώματα ερεθισμού και δυσφορίας.

 

 [*] Οι επιπτώσεις αυτές είναι γενικές και αφορούν τον ευρύτερο πληθυσμό. Όσα αναφέρονται εδώ δεν υποκαθιστούν τις ιατρικές συμβουλές, τις οποίες πρέπει να λαμβάνουν όσοι ενδέχεται να εμφανίσουν συμπτώματα και κατάσταση υγείας που δύναται να επιβαρυνθεί ή και να καταστεί επικίνδυνη, λόγω ασθένειάς τους ή άλλων παραγόντων.

[**] Ως ευάλωτες ομάδες πληθυσμού θεωρούνται συνήθως οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά και οι ασθενείς (καρδιαγγειακά ή αναπνευστικά προβλήματα). Όσοι ανήκουν σε αυτές τις ομάδες θα πρέπει να ακολουθούν τις οδηγίες του γιατρού τους για τις συνήθεις δραστηριότητές τους. Υπάρχει πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων σε πολύ ευαίσθητα/ευάλωτα άτομα ακόμη και σε περιόδους χαμηλής ατμοσφαιρικής ρύπανσης, οπότε θα πρέπει να λαμβάνονται οι κατάλληλες πρόνοιες.
 

Επισήμανση: Ο κίνδυνος για όσους δεν έχουν προβλήματα υγείας είναι πολύ χαμηλός για κάθε κατηγορία ποιότητας αέρα στην Κύπρο. Παρόλα αυτά, επειδή η κατηγορία «Πολύ Υψηλή» δεν έχει άνω όριο, ενδέχεται ακόμη και υγιείς άνθρωποι που συνήθως δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα συναρτήσει της ατμοσφαιρικής ρύπανσης να παρατηρήσουν κάποιες επιπτώσεις όπως ερεθισμό στα μάτια, βήχα και δυσχέρεια στην αναπνοή. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να είναι έντονα και να διαρκέσουν όσο η ατμοσφαιρική ρύπανση κινείται ανοδικά στην κατηγορία «Πολύ Υψηλή».

Πού υπάρχουν περισσότερες πληροφορίες αναφορικά με την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα;

Η αρμόδια αρχή που ειδικεύεται στην παρακολούθηση του ατμοσφαιρικού αέρα στη Κύπρο είναι ο Κλάδος Ποιότητας Αέρα και Στρατηγικού Σχεδιασμού (ΚΠΑΣΣ) που υπάγεται στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας (ΤΕΕ). Οι Λειτουργοί του ΤΕΕ στον ΚΠΑΣΣ μπορούν να σας ενημερώσουν για οποιοδήποτε ζήτημα αναφορικά με την ποιότητα του αέρα. Μπορείτε πάντοτε να επισκέπτεστε τον παρόντα διαδικτυακό τόπο, ενώ για επιγραμμικές πληροφορίες (online) έχει εγκατασταθεί εξωτερική οθόνη μεγάλων διαστάσεων μπροστά από τον αστυνομικό σταθμό Λυκαβητού. Ακόμη, δύο άλλες εσωτερικές οθόνες είναι εγκατεστημένες στο Κέντρο Εξυπηρέτησης του Πολίτη στη Λευκωσία και στην είσοδο του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Ποιες Ευρωπαϊκές οδηγίες υπάρχουν αναφορικά με την ποιότητα του αέρα;

Οι Ευρωπαϊκές οδηγίες που υπάρχουν αναφορικά με την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα είναι:

  • Οδηγία 2004/107/ΕΚ σχετικά με το αρσενικό, το κάδμιο, τον υδράργυρο, το νικέλιο και τους πολυκυκλικούς υδρογονάνθρακες στον ατμοσφαιρικό αέρα.
  • Οδηγία 2008/50/ΕΚ για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και καθαρότερο αέρα στην Ευρώπη.
  • Οδηγία (ΕΕ) 2015/1480 για την τροποποίηση ορισμένων παραρτημάτων των οδηγιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2004/107/ΕΚ και 2008/50/ΕΚ, οι οποίες ορίζουν τους κανόνες σχετικά με τις μεθόδους αναφοράς, την επικύρωση των δεδομένων και την τοποθεσία των σημείων δειγματοληψίας για την εκτίμηση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα. 

Ποιοι Νόμοι υπάρχουν στην Κύπρο αναφορικά με την ποιότητα του αέρα;

  • Ο περί της Ποιότητας του Ατμοσφαιρικού Αέρα Νόμος του 2010 (77(Ι)/2010).
  • Κανονισμός σχετικά με την Ποιότητα του Ατμοσφαιρικού Αέρα (καλύπτει όλους τους ρύπους που προνοεί η Οδηγία 2008/50 εκτός από αυτούς που καλύπτει η 4η Θυγατρική Οδηγία) (Κ.Δ.Π. 327/2010).
  • Κανονισμοί που αντιστοιχούν στην 4η Θυγατρική Οδηγία (Κ.Δ.Π. 111/2007 και Κ.Δ.Π. 379/2008).
  • Ο περί της  Ποιότητας του Ατμοσφαιρικού Αέρα (Τροποποιητικός) Νόμος του 2017 (3(Ι)/2017).
  • Οι περί της Ποιότητας του Ατμοσφαιρικού Αέρα (Οριακές Τιμές Διοξιδίου του Θείου, Διοξιδίου του Αζώτου, Σωματιδίων, Μολύβδου, Μονοξιδίου του Άνθρακα, Βενζολίου και Όζοντος στον Ατμοσφαιριακό Αέρα) (Τροποποιητικοί) Κανονισμοί του 2017 (Κ.Δ.Π 37/2017).
  • Οι περί της Ποιότητας του Ατμοσφαιρικού Αέρα (Αρσενικό, Κάδμιο, Υδράργυρος, Νικέλιο και Πολυκυκλικοί Αρωματικοί Υδρογονάνθρακες στον Ατμοσφαιρικό Αέρα) (Τροποποιητικοί) Κανονισμοί του 2017 (Κ.Δ.Π 38/2017).