Ατμοσφαιρική Ρύπανση

Η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι ένας ευρύς όρος, που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ύπαρξη στην ατμόσφαιρα διαφόρων παραγόντων (χημικών, φυσικών, βιολογικών ή άλλων), που έχουν αρνητικές επιπτώσεις στους έμβιους οργανισμούς και το περιβάλλον. Οι παράγοντες αυτοί ονομάζονται γενικά ρύποι, αλλοιώνουν τα φυσικά χαρακτηριστικά της ατμόσφαιρας και έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. Η ατμοσφαιρική ρύπανση επηρεάζει την ποιότητα ζωής των ανθρώπων σε παγκόσμιο επίπεδο, και επιπλέον θεωρείται υπεύθυνη για διάφορα αναπνευστικά και άλλα προβλήματα υγείας, καθώς και για τη μείωση του προσδόκιμου ζωής αλλά και για πρόωρους θανάτους. Ο καθορισμός ορίων ποιότητας αέρα (δηλαδή ανώτερων τιμών επιτρεπτών συγκεντρώσεων ρύπων και αριθμού των υπερβάσεών τους ανά έτος), έχει συμβάλλει στη μείωση των αρνητικών επιδράσεων της ατμοσφαιρικής ρύπανσης με τη βελτίωση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα.

Από το τέλος του 19ου αιώνα, και ειδικά κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, το πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στις ανεπτυγμένες χώρες χαρακτηριζόταν από υψηλές συγκεντρώσεις καπνού και διοξειδίου του θείου, που προέρχονταν από την καύση ορυκτών καυσίμων όπως το κάρβουνο.

Κατά τη διάρκεια του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα, οι εκπομπές από την κυκλοφορία οχημάτων εμφάνισαν αυξητικές τάσεις, επιβαρύνοντας την ποιότητα του αέρα, σε συνδυασμό με τις εκπομπές ρύπων που προέρχονταν από το βιομηχανικό τομέα. Καθώς η πλειοψηφία του πληθυσμού της Ευρώπης διαμένει πλέον σε πόλεις και ο αριθμός των οχημάτων που κυκλοφορούν έχει αυξηθεί, η οδική κυκλοφορία διαδραματίζει σήμερα σημαντικό ρόλο στα προβλήματα ποιότητας αέρα.

Τα αυτοκίνητα εκπέμπουν διάφορους ρύπους στην ατμόσφαιρα, όπως μονοξείδιο του άνθρακα (CO), οξείδια του αζώτου (NOx), οργανικές πτητικές ενώσεις (VOCs) και αιωρούμενα σωματίδια (ΑΣ). Επιπρόσθετα, η χημική αντίδραση των οξειδίων του αζώτου με το οξυγόνο της ατμόσφαιρας (Ο2) με ταυτόχρονη παρουσία πτητικών οργανικών ενώσεων και μονοξειδίου του άνθρακα, αλλά και με την επίδραση του ηλιακού φωτός, οδηγεί στην παραγωγή όζοντος (Ο3), που χαρακτηρίζεται ως δευτερογενής ρύπος. Το όζον εμφανίζει συνήθως υψηλότερες τιμές συγκέντρωσης μακριά από τα κέντρα των πόλεων, διότι εντός πόλεων “καταστρέφεται” με τη χημική του αντίδραση κυρίως με το μονοξείδιο του αζώτου (ΝΟ).

 

Air Pollution Sources

Πηγές ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην Ευρώπη. 
Copied from: EEA Signals 2013 - Every breath we take. Improving air quality in Europe, European Environment Agency.

  1. Το 90 % της αμμωνίας και το 80 % των εκπομπών μεθανίου προέρχονται από αγροτικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες.
  2. Περίπου το 60 % των οξειδίων του θείου προέρχονται από την παραγωγή και χρήση ενέργειας.
  3. Πολλά φυσικά φαινόμενα, όπως οι ηφαιστειακές εκρήξεις και οι θύελλες σκόνης απελευθερώνουν ρύπους στην ατμόσφαιρα.
  4. Οι χώροι διάθεσης απορριμμάτων, η εξόρυξη άνθρακα και η μεταφορά αέριων υδρογονανθράκων σε μεγάλες αποστάσεις είναι βασικές πηγές μεθανίου.
  5. Περισσότερο από το 40 % των εκπομπών οξειδίων του αζώτου προέρχονται από οδικές μεταφορές. Περίπου το 40 % των πρωτογενών ΑΣ2.5 προέρχονται από τον κλάδο των μεταφορών.
  6. Η κατανάλωση καυσίμων αποτελεί κομβικό σημείο για θέματα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, από τις οδικές μεταφορές και τον οικιακόι τομέα μέχρι την παραγωγή και χρήση ενέργειας. Περίπου οι μισές εκπομπές ΑΣ2.5 και μονοξειδίου το άνθρακα προέρχονται από επιχειρήσεις, δημόσια κτίρια και οικίες.

Η κατάσταση στην Κύπρο

Στην Κύπρο, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη, οι διάφοροι ρύποι για τους οποίους έχουν τεθεί οριακές τιμές είναι οι ακόλουθοι:

  • Οξείδια του Αζώτου ή Νιτρικά Οξείδια (NOX)
  • Διοξείδιο του θείου (SO2)
  • Όζον (O3)
  • Μονοξείδιο του άνθρακα (CO)
  • Αιωρούμενα σωματίδια (ΑΣ10, ΑΣ2.5)
  • Βενζόλιο (C6H6)
  • Βαρέα μέταλλα και πιο συγκεκριμένα:
    • Μόλυβδος (Pb)
    • Κάδμιο (Cd)
    • Αρσενικό (As)
    • Νικέλιο (Ni)
    • Υδράργυρος (Hg)
  • Πολυκυκλικοί Αρωματικοί Υδρογονάνθρακες (PAHs)


Οι ηλεκτροπαραγωγοί σταθμοί είναι οι πρωτεύουσες πηγές παραγωγής διοξειδίου του θείου και οξειδίων του αζώτου στην Κύπρο, ενώ η κυκλοφορία των οχημάτων συμβάλλει ουσιαστικά στην παραγωγή οξειδίων του αζώτου και αιωρουμένων σωματιδίων [1, 2]. Το βενζόλιο είναι ένας ρύπος που συνδέεται άμεσα με την οδική κυκλοφορία, όπως και το μονοξείδιο του άνθρακα. Επιπλέον, σημαντικό πρόβλημα εμφανίζεται ως προς τις συγκεντρώσεις όζοντος στην κατώτερη ατμόσφαιρα, ειδικά στις περιοχές που έχουν μεγάλο υψόμετρο, όπως το όρος Τρόοδος. Το όζον προέρχεται κυρίως από τη διασυνοριακή ρύπανση από γειτονικές χώρες. Ένας όμοιος μηχανισμός επίδρασης από απόσταση υφίσταται επίσης και για τα αιωρούμενα σωματίδια: η Κύπρος επηρεάζεται άμεσα από το φαινόμενο της Σκόνης της Σαχάρας, εξαιτίας της οποίας αναπτύσσονται επιπρόσθετες υψηλές τιμές συγκεντρώσεων ΑΣ [3].

Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις ρύπων συνήθως παρατηρούνται ως συνέπεια των εκπομπών στην κατώτερη ατμόσφαιρα και των μετεωρολογικών και τοπογραφικών παραμέτρων, οι οποίες συντείνουν στην συσσώρευση των ατμοσφαιρικών ρύπων λόγω του περιορισμού της διάχυσης και αραίωσης. 

Περισσότερες πληροφορίες για τους ατμοσφαιρικούς ρύπους μπορείτε να βρείτε στις επόμενες σελίδες. Μία σύνοψη της κατάστασης ποιότητας αέρα στην Κύπρο είναι διαθέσιμη από τη σχετική έκδοση (fact sheet) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος. 

Πληροφορίες σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία για την ποιότητα αέρα και για τους περισσότερους αέριους ρύπους μπορείτε να βρείτε στην Οδηγία 2008/50/ΕΚ, ενώ για μέταλλα και αρωματικούς υδρογονάνθρακες στην Οδηγία 2004/107/ΕΚ). Κάποια σύντομα φιλμ (στα αγγλικά) για την ατμοσφαιρική ρύπανση είναι διαθέσιμα από διεθνείς και κυβερνητικούς φορείς όπως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (εδώ) και ο Οργανισμός Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (εδώ).

Γενικές Πληροφορίες

Ο όρος «νιτρικά οξείδια» ή «οξείδια του αζώτου» (NOX) συνήθως χρησιμοποιείται για να περιγράψουμε δύο ρύπους: το νιτρικό οξείδιο ή μονοξείδιο του αζώτου (NO), το οποίο είναι ένα άχρωμο, άοσμο αέριο και το νιτρικό διοξείδιο ή διοξείδιο του αζώτου (NO2), το οποίο είναι ένα κόκκινο-καφέ αέριο με έντονη μυρωδιά. Το νιτρικό οξείδιο ή μονοξείδιο του αζώτου αντιδρά με το οξυγόνο ή το όζον στην ατμόσφαιρα για να παράξει το νιτρικό διοξείδιο (ή διοξείδιο του αζώτου). Εισπνοή αυτών των δύο ουσιών στη μορφή καθαρών αερίων επιφέρει ακαριαίο θάνατο. Στην κατηγορία των οξειδίων του αζώτου περιλαμβάνονται τα NO3 (νιτρικά τριοξείδια), N2O (νιτρώδες οξείδιο), N2O4 (τετροξείδιο του διαζώτου) και N2O5 (πεντοξείδιο του διαζώτου). Το νιτρώδες οξείδιο είναι ένα αέριο θερμοκηπίου και επιπλέον καταστρέφει το στρώμα του όζοντος. Το N2O4 είναι πολύ ασταθές αέριο, το οποίο συνήθως παρουσιάζεται σε σημαντικές ποσότητες τη νύχτα (διαλύεται με την ηλιακή ακτινοβολία).

Προέλευση και χρήσεις

Το μονοξείδιο του αζώτου (NO) χρησιμοποιείται στην παραγωγή υδροξυλαμίνης, η οποία στηρίζεται στην αντίδραση του νιτρικού οξειδίου με το υδρογόνο υπό την παρουσία καταλύτη.

Το διοξείδιο του αζώτου (NO2) χρησιμοποιείται σαν ενδιάμεσο μέσο στην κατασκευή του νιτρικού οξέος (HNO3) και επιπλέον ως ισχυρός οξειδωτικός παράγοντας σε χημικές αντιδράσεις και στα καύσιμα των πυραύλων.

Κυριότερες εκπομπές

Οι κυριότερες ανθρωπογενείς εκπομπές νιτρικών οξειδίων βασίζονται στο μηχανισμό της καύσης και προέρχονται από τη χρήση καυσίμων, το κάψιμο βιομάζας αλλά και διαδικασίες βιομηχανικής παραγωγής. Οι διαδικασίες καύσης εκπέμπουν (μεταξύ και άλλων αερίων) ένα μείγμα νιτρικού οξειδίου (90%) και νιτρικού διοξειδίου (10%). Το νιτρικό οξείδιο αντιδρά με άλλες χημικές ουσίες στην ατμόσφαιρα για να γίνει νιτρικό διοξείδιο. Υπάρχουν επίσης κάποιες πιο μικρές φυσικές πηγές εκπομπής νιτρικών οξειδίων, όπως ο φωτισμός και βιολογικές διαδικασίες στο έδαφος.

Πηγή: European Pollutant Release and Transfer Register (E-PRTR), http://prtr.ec.europa.eu/

Γενικές Πληροφορίες

Το πιο γνωστό από τα οξείδια του θείου είναι το διοξείδιο του θείου (SO2). Πρόκειται για ένα άχρωμο αέριο με έντονη, αποπνικτική οσμή. Διαλύεται στο νερό για να παράξει όξινο διάλυμα (θειώδες οξύ).

Προέλευση και χρήσεις

Το διοξείδιο του θείου χρησιμοποιείται σε παραγωγικές διαδικασίες ως λευκαντικό, ως καπνογόνο, ως απολυμαντικό και ως συντηρητικό φαγητού. Μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του θείου χρησιμοποιούνται επίσης στη διαδικασία παραγωγής του θειώδους οξέος. Το υγροποιημένο διοξείδιο του θείου χρησιμοποιείται επίσης στον καθαρισμό πετρελαιοειδών.

Κυριότερες εκπομπές

Η κυριότερη πηγή διοξειδίου του θείου είναι η καύση ορυκτών καυσίμων. Ηλεκτροπαραγωγικοί σταθμοί, εγκαταστάσεις καθαρισμού πετρελαίου και άλλες μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις είναι από τους σημαντικότερους ρυπαντές. Φυσικές πηγές του ρύπου αυτού είναι τα ενεργά ηφαίστεια και οι δασικές πυρκαγιές. Η οξείδωση άλλων συστατικών του θείου (όπως του υδρόθειο δηλ. του σουλφιδίου του υδρογόνου) που απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα από φυσικές και ανθρωπογενείς διεργασίες παρέχουν ακόμη μια πηγή εκπομπής θείου. Από το 1970 μέχρι το 1998 η ποσότητα διοξειδίου του θείου που απελευθερώθηκε στην ατμόσφαιρα έχει μειωθεί κατά 75 %. Αυτή η μείωση ήταν κυρίως αποτέλεσμα της μειωμένης χρήσης ορυκτού άνθρακα για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας καθώς και της αντικατάστασης του πετρελαίου με πετρέλαιο μειωμένης περιεκτικότητας σε θείο ή με φυσικό αέριο.

Πηγή: European Pollutant Release and Transfer Register (E-PRTR), http://prtr.ec.europa.eu/

Γενικές Πληροφορίες

Το μονοξείδιο του άνθρακα (CO) είναι άχρωμο, άοσμο, δηλητηριώδες αέριο. Δημιουργείται όταν καύσιμα που περιέχουν άνθρακα καίγονται σε συνθήκες με περιορισμένο οξυγόνο. Είναι ελάχιστα ελαφρύτερο από τον αέρα με τον οποίο συνιστά εκρηκτικά μίγματα.

Προέλευση και χρήσεις

Το μονοξείδιο του άνθρακα ήταν στο παρελθόν ένα αέριο με το οποίο έρχονταν σε επαφή όλοι όσοι χρησιμοποιούσαν αέριο ως καύσιμο, μία συνήθης πρακτική για θέρμανση αλλά και φωτισμό στις πόλεις του 19οαιώνα. Το αέριο αυτό προέρχονταν από τη θερμική κατεργασία ξυλάνθρακα, και το μονοξείδιο του άνθρακα ήταν ο κύριος λόγος για την πολύ υψηλή τοξικότητά του. Αυτή η μορφή αερίου αντικαταστάθηκε στις αρχές της δεκαετίας του '70 από το φυσικό αέριο, που είναι συνήθως μεθάνιο, και είναι λιγότερο τοξικό. Οι κακώς συντηρημένοι καυστήρες φυσικού αερίου μπορούν να παράγουν επικίνδυνα ποσά μονοξειδίου του άνθρακα, ειδικά εάν δεν υπάρχει επαρκής αερισμός. Το μονοξείδιο του άνθρακα χρησιμοποιείται για τον καθαρισμό μετάλλων (ειδικότερα νικέλιο, που χρησιμοποιεί τη διαδικασία Mond) και ως μέσο για την παραγωγή ορισμένων χημικών ουσιών.

Κυριότερες εκπομπές

Το μονοξείδιο του άνθρακα παράγεται όταν καίγονται καύσιμα που περιέχουν άνθρακα σε συνθήκες όπου το οξυγόνο είναι περιορισμένο. Οι μηχανές εσωτερικής καύσης που χρησιμοποιούν βενζίνη είναι η κύρια πηγή μονοξειδίου του άνθρακα σε πόλεις. Εντούτοις, οι εκπομπές είναι πολύ χαμηλότερες από τα σύγχρονα οχήματα που διαθέτουν καταλυτικούς μετατροπείς. Οι συγκεντρώσεις μονοξειδίου του άνθρακα στις αστικές περιοχές συσχετίζονται πολύ με την πυκνότητα της κυκλοφορίας και με τις καιρικές συνθήκες. Οι συγκεντρώσεις μπορούν να ποικίλουν πολύ κατά τη διάρκεια της ημέρας, ως συνάρτηση των επιπέδων και της ταχύτητας κυκλοφορίας. Τα οχήματα παράγουν το περισσότερο μονοξείδιο άνθρακα όταν είναι σε ακινησία ή κατά την επιβράδυνση. Άλλες δευτερεύουσες πηγές είναι σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος και αποτεφρωτήρες αποβλήτων. Στο σπίτι, οι ελαττωματικοί λέβητες αερίου μπορεί να απελευθερώσουν μονοξείδιο του άνθρακα, όπως και το κάπνισμα από το οποίο απελευθερώνεται άμεσα μονοξείδιο του άνθρακα και εισπνέεται από τον καπνιστή. Το μονοξείδιο του άνθρακα παράγεται επίσης κατά τη διάρκεια κάποιων μεταλλουργικών διαδικασιών αλλά και από φυσικές διεργασίες.

Πηγή: European Pollutant Release and Transfer Register (E-PRTR), http://prtr.ec.europa.eu/

Γενικές Πληροφορίες

Το όζον είναι ένα φυσικό συστατικό του ατμοσφαιρικού αέρα. Αν και είναι ένα δευτερεύον συστατικό, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε ατμοσφαιρικές διαδικασίες. Το όζον που βρίσκεται στην στρατόσφαιρα, δηλαδή στο εξωτερικό μέρος της ατμόσφαιρας και σε μεγάλο υψόμετρο, συχνά αποκαλείται «καλό όζον», επειδή μας προστατεύει απορροφώντας την επικίνδυνη υπεριώδη ακτινοβολία. Εντούτοις, η απευθείας έκθεση στο όζον είναι επικίνδυνη και το «κακό όζον» που βρίσκεται στην τροπόσφαιρα, δηλαδή το μέρος της ατμόσφαιρας που συνήθως ζουν οι άνθρωποι, έχει επικίνδυνες επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, τα φυτά και τα υλικά.

Προέλευση

Το όζον στον ατμοσφαιρικό αέρα δημιουργείται από χημικές αντιδράσεις μεταξύ των οξειδίων του αζώτου (ΝΟΧ) και των οργανικών πτητικών ενώσεων (VOCs), ενώ και το μονοξείδιο του άνθρακα συμμετέχει στη σχετική διαδικασία, όπου αποφασιστικής σημασίας είναι η συμβολή της ηλιακής ακτινοβολίας (καταλυτική επίδραση). Οι συγκεντρώσεις όζοντος μπορεί να είναι ψηλές κατά τη διάρκεια ζεστών και ηλιόλουστων ημερών. Στη σημερινή εποχή οι συγκεντρώσεις όζοντος είναι κατά πολύ υψηλότερες σε σύγκριση με τις συγκεντρώσεις πριν 100 χρόνια λόγω των εκπομπών NOX και VOC (πρόδρομων ή πρωτογενών ρύπων) από την οδική κυκλοφορία, τη βιομηχανία και άλλες πηγές. Επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι το όζον, (και υπό συνθήκες οι ρύποι NOX και VOC) μπορούν να μεταφέρονται εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Σύμφωνα με τη σύμβαση σχετικά με τη μεγάλης ακτίνας διασυνοριακή ρύπανση των Ηνωμένων Εθνών, χώρες στην Ευρώπη και τη Βόρειο Αμερική έχουν συμφωνήσει να μειώσουν τις συγκεκριμένες εκπομπές σύμφωνα με τους όρους μιας σειράς σχετικών πρωτοκόλλων.

Νομοθεσία Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Όζον

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει σε ισχύ σχετική νομοθεσία με στόχο την προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος. Για να εξασφαλιστεί η σωστή τήρηση των προβλεπόμενων από τη νομοθεσία μέτρων, έχει θέσει μακροπρόθεσμους στόχους για τη μείωση των συγκεντρώσεων όζοντος μέσω του περιορισμού των εθνικών εκπομπών πρωτογενών ρύπων (NOΧ και VOC).

Η νομοθεσία προϋποθέτει τη σωστή πληροφόρηση των πολιτών για τις συγκεντρώσεις όζοντος και των άλλων αέριων ρύπων. Για το λόγο αυτό, οι παρακάτω σύνδεσμοι παρέχουν ενημερωτικό υλικό για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις συγκεντρώσεις όζοντος της τελευταίας καλοκαιρινής περιόδου όπου εκδηλώθηκαν υπερβάσεις.

Η Ευρωπαϊκή Οδηγία 2002/3/EC για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα σε σχέση με το όζον που ίσχυε μέχρι το 2008 είναι τώρα ενσωματωμένη στην Οδηγία 2008/50/ΕΚβλ. παράρτημα VII με τίτλο, Τιμές Στόχοι και Μακροπρόθεσμοι Στόχοι για το Όζον).

Εκθέσεις που παρουσιάζουν την κατάσταση όζοντος της τελευταίας καλοκαιρινής περιόδου όπου παρουσιάζονται και οι υπερβάσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται στην σχετική ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος. Σημειώνεται ότι στην Κύπρο το καλοκαίρι του 2012 δεν παρατηρήθηκαν υπερβάσεις στις ωριαίες τιμές του όζοντος, ενώ υπήρχαν υπερβάσεις στις οκτάωρες τιμές. Λεπτομερείς εκθέσεις που αναφέρονται και στις οκτάωρες υπερβάσεις όζοντος βρίσκονται στη σελίδα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος σε σχέση με υπερβάσεις Όζοντος κατά τους θερινούς μήνες (για το 2013).

Πηγή: Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος http://acm.eionet.europa.eu/reports

Γενικές Πληροφορίες

Τα Αιωρούμενα Σωματίδια - ΑΣ (PM), επίσης γνωστά ως σωματιδιακή ρύπανση, αποτελούνται από ένα σύνθετο μίγμα στερεών αλλά και υγρών ουσιών και χημικών ενώσεων, που γενικά περιλαμβάνουν όξινα συστατικά (νιτρίδια και σουλφίδια), οργανικά συστατικά, μέταλλα, σκόνη και άμμο, αιθάλη (άνθρακα), ανόργανα άλατα όπως το αλάτι της θάλασσας και αεροαλλεργιογόνα (κόκκους γύρης και σπόρια μυκήτων). Σε αυτή την κατηγορία οι δύο κυριότεροι ρύποι, οι οποίοι εγείρουν σημαντική ανησυχία για την ανθρώπινη υγεία, είναι τα ΑΣ10 που χαρακτηρίζονται ως εισπνεύσιμα σωματίδια και τα ΑΣ2.5 που χαρακτηρίζονται ως αναπνεύσιμα σωματίδια. Το σχήμα των ΑΣ ποικίλλει μια και πολλές φορές αποτελούνται από συσσωματώσεις πολλών υλικών, και για το λόγο αυτό το μέγεθός τους χαρακτηρίζεται από την λεγόμενη αεροδυναμική διάμετρό τους, δηλαδή από τη διάμετρο μίας ισοδύναμης σφαίρας. Έτσι λοιπόν, τα ΑΣ10 είναι σωματίδια με αεροδυναμική διάμετρο μικρότερη από 10 μικρόμετρα (περίπου το ένα έβδομο του πλάτους της ανθρώπινης τρίχας). Τα ΑΣ2.5 είναι ακόμη μικρότερα, δηλαδή έχουν αεροδυναμική διάμετρο μικρότερη από το 1/4 της διαμέτρου των προηγουμένων. Αυτά τα σωματίδια είναι τόσο μικρά που μπορούν να συναρμοστούν στον ιστό των πνευμόνων, προκαλώντας ή επιδεινώνοντας τις αναπνευστικές ασθένειες και τα καρδιαγγειακά προβλήματα.

Προέλευση

Τα ΑΣ παράγονται γενικά ως υποπροϊόν διάφορων χημικών ή φυσικών διαδικασιών. Τα ΑΣ δεν δημιουργούνται σκόπιμα, αν και πολλές βιομηχανικές διαδικασίες χρησιμοποιούν κονιορτοποιημένα υλικά (πούδρες και σκόνες) στις διαδικασίες κατασκευής και επεξεργασίας προϊόντων. Τα παραδείγματα εδώ περιλαμβάνουν τους τομείς του τσιμέντου, ασβέστη, σιδήρου και χάλυβα. Η κυκλοφορία αυτοκινήτων είναι μία ακόμη σημαντική ανθρωπογενής πηγή, ενώ η σκόνη, το αλάτι της θάλασσας, οι πυρκαγιές και οι ηφαιστειακές εκρήξεις αποτελούν τις συνηθέστερες φυσικές πηγές ΑΣ.

Κυριότερες Εκπομπές

Τα σωματίδια αιθάλης απελευθερώνονται στον αέρα από τις διαδικασίες καύσης που συναντώνται κατά τη χρήση καυσίμου άνθρακα, στις οδικές μεταφορές, στην αποτέφρωση αποβλήτων και σε άλλες βιομηχανικές διαδικασίες. Τα σωματίδια θειικού άλατος μπορούν να προκύψουν από την χρήση καυσίμων που περιέχουν το θείο, είτε άμεσα είτε από τις επόμενες χημικές αντιδράσεις του διοξειδίου του θείου με άλλα αερομεταφερόμενα είδη ρύπων. Άλλοι τύποι σωματιδίων δημιουργούνται κατά τη διαδικασία κατασκευής προϊόντων, και από διαδικασίες εξόρυξης. Ιδιαίτερα σημαντικές μπορεί να είναι οι φυσικές (μη ανθρωπογενείς) πηγές, όπως οι δασικές πυρκαγιές, τα ηφαίστεια και οι θύελλες σκόνης.

Πηγή: European Pollutant Release and Transfer Register (E-PRTR), http://prtr.ec.europa.eu/

Γενικές Πληροφορίες

Ο όρος Βαρέα Μέταλλα-ΒΜ (HMs) χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια ομάδα μετάλλων που η πυκνότητά τους είναι πάνω από 5 g/cm3, μπορούν να αποτελέσουν συστατικά Αιωρουμένων Σωματιδίων, και είναι δυνητικά τοξικά. Οριακές τιμές υπάρχουν για τα ακόλουθα Βαρέα Μέταλλα:

Πηγές Βαρέων Μετάλλων

Υπάρχουν φυσικές και ανθρωπογενείς πηγές Βαρέων Μετάλλων. Στις φυσικές συγκαταλέγονται οι ηφαιστειακές εκπομπές, η αποσάθρωση εδαφών, η σκόνη και τα ατμοσφαιρικά σωματίδια, τα θαλάσσια αερολύματα, οι δασικές πυρκαγιές και η πρόσληψη και απελευθέρωσή τους από φυτά. Στις ανθρωπογενείς συγκαταλέγονται η εξόρυξη και επεξεργασία ορυκτών, οι καύσεις (υγρών καυσίμων, απορριμμάτων και βιομάζας), οι εκπομπές οχημάτων, και η χρήση και απόρριψη προϊόντων μετάλλων. Οι βιομηχανικές διεργασίες παραγωγής (μεταλλουργίας και κατασκευής μεταλλικών αντικειμένων, ηλεκτρονικών, χρωμάτων και χρωστικών, υφασμάτων, χάρτου κλπ.) αυξάνουν επίσης το φορτίο των μετάλλων στο περιβάλλον.

Η κατάσταση στην Κύπρο

Στον ακόλουθο πίνακα παρατίθενται διαθέσιμα στοιχεία μετρήσεων για τρεις σταθμούς παρακολούθησης ποιότητας αέρα: Λευκωσίας (κυκλοφοριακός), Αγίας Μαρίνας (υποβάθρου) και Λεμεσού (οικιστικός).

Πίνακας 1: Συγκεντρωτικός πίνακας αποτελεσμάτων μετρήσεων βαρέων μετάλλων [σε ng/m3]

 

Table 1: Annual Averages of Heavy Metals [in ng/m3]

 

ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ

ΧΡΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ

ΟΡΙΑΚΗ ΤΙΜΗ

ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΟΣ

 

Ηeavy Metals

Mean Value
Period

Limit Value

Nicosia Traffic

 

2007

2008

2009

2010

2011

2012

 

Pb(1)

1 ΕΤΟΣ/Year

0.5μg/m3 (1)

0.007(1)

0.014(1)

0.014(1)

0.017(1)

0.0067(1)

0.0135(1)

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

340

225

98

258

N/A

N/A

 

As

1 ΕΤΟΣ/Year

6ng/m3

0.595

0.681

0.612

0.235

0.1763

1.3013

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

326

210

98

258

N/A

N/A

 

Cd

1 ΕΤΟΣ/Year

5ng/m3

0.112

0.201

0.506

0.258

0.084

0.6037

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

340

225

98

258

N/A

N/A

 

Ni

1 ΕΤΟΣ/Year

20ng/m3

4.718

3.992

11.447

6.155

2.136

5.9887

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

340

218

98

259

N/A

N/A

 

Hg

1 ΕΤΟΣ/Year

0.318

0.335

0.474

0.141

0.1408

0.1408

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

50

225

49

256

N/A

N/A

 

(1) σε/in μg/m3

Πίνακας 1: Συγκεντρωτικός πίνακας αποτελεσμάτων μετρήσεων βαρέων μετάλλων [σε ng/m3]

 

Table 1: Annual Averages of Heavy Metals [in ng/m3]

 

ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ

ΧΡΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ

ΟΡΙΑΚΗ ΤΙΜΗ

ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΝΑ ΣΤΑΘΜΟΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ

 

Ηeavy Metals

Mean Value
Period

Limit Value

Ayia Marina EMEP - BACKGROUND

 

2007

2008

2009

2010

2011

2012

 

Pb(1)

1 ΕΤΟΣ/Year

0.5μg/m3 (1)

0.003(1)

0.008(1)

0.006(1)

0.007(1)

0.0051(1)

0.0049(1)

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

278

281

255

289

N/A

N/A

 

As

1 ΕΤΟΣ/Year

6ng/m3

0.144

0.571

0.187

0.217

0.302

1.5

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

257

285

255

289

N/A

N/A

 

Cd

1 ΕΤΟΣ/Year

5ng/m3

0.07

0.141

0.152

0.149

0.0213

0.8546

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

288

284

255

289

N/A

N/A

 

Ni

1 ΕΤΟΣ/Year

20ng/m3

0.777

2.801

2.042

2.222

0.6856

3.1102

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

290

275

249

289

N/A

N/A

 

Hg

1 ΕΤΟΣ/Year

0.295

0.296

0.053

0.044

0.0024

0.1408

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

72

269

255

289

N/A

N/A

 

(1) σε/in μg/m3

 

Πίνακας 1: Συγκεντρωτικός πίνακας αποτελεσμάτων μετρήσεων βαρέων μετάλλων [σε ng/m3]

 

Table 1: Annual Averages of Heavy Metals [in ng/m3]

 

ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ

ΧΡΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ

ΟΡΙΑΚΗ ΤΙΜΗ

ΛΕΜΕΣΟΣ ΟΙΚΙΣΤΙΚΟΣ

 

Ηeavy Metals

Mean Value
Period

Limit Value

Limassol Residential

 

2009

2010

2011

2012

 

Pb(1)

1 ΕΤΟΣ/Year

0.5μg/m3 (1)

0.006(1)

0.01(1)

0.0055(1)

0.0093(1)

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

243

282

N/A

N/A

 

As

1 ΕΤΟΣ/Year

6ng/m3

1.16

0.217

0.0635

1.3

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

238

282

N/A

N/A

 

Cd

1 ΕΤΟΣ/Year

5ng/m3

0.219

0.182

0.0524

0.5

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

243

280

N/A

N/A

 

Ni

1 ΕΤΟΣ/Year

20ng/m3

7.227

4.233

2.4812

10.8753

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

240

281

N/A

N/A

 

Hg

1 ΕΤΟΣ/Year

0.009

0.044

0.0212

0.1408

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

245

281

N/A

N/A

 

(1) σε/in μg/m3

       

Γραφήματα ανά ρύπο

Τα ακόλουθα γραφήματα παρουσιάζουν τα επίπεδα των Βαρέων Μετάλλων για τους σταθμούς Λευκωσίας (κυκλοφοριακός), Αγίας Μαρίνας (υποβάθρου) και Λεμεσού (οικιστικός):

Γραφήματα ανά σταθμό

Η διακύμανση των επιπέδων Βαρέων Μετάλλων ανά σταθμό δίνεται από τα παρακάτω γραφήματα:

hm-charts

 

 

Γενικές Πληροφορίες

Οι Πολυκυκλικοί Αρωματικοί Υδρογονάνθρακες-ΠΑΥ (PAHs) είναι οργανικές ενώσεις. Αποτελούνται από δύο τουλάχιστον ενωμένους αρωματικούς δακτυλίους που περιέχουν αποκλειστικά άνθρακα και υδρογόνο. Οι ΠΑΥ είναι οικογένεια χημικών ουσιών με μεγάλο αριθμό μελών, που προέρχονται από φυσικές αλλά και ανθρώπινες δραστηριότητες. Δεν διαλύονται στο νερό αλλά είναι διαλυτές σε λίπη και έλαια. Πρόκειται συνήθως για συστατικά που βρίσκονται στο οργανικό κλάσμα αιωρουμένων σωματιδίων, και συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον των ειδικών εξαιτίας της καρκινογόνου και μεταλλαξιογόνου δράσης κάποιων από αυτά. Γνωστοί ΠΑΥ είναι τα: Βενζο[a]πυρένιο, Φλουορανθένιο, Ναφθαλίνιο και Ανθρακένιο.

Πηγές

Οι ΠΑΥ προέρχονται κυρίως από την καύση αργού πετρελαίου ή ορυκτών καυσίμων, από μηχανές εσωτερικής καύσης και από διαδικασίες παραγωγής πετρελαιοειδών. Τους συναντούμε επίσης στα χυτήρια σιδήρου και στις βιομηχανίες παραγωγής αλουμινίου, στις διεργασίες παραγωγής επεξεργασίας και χρήσης ασφαλτικών μιγμάτων και υλικών και στην καύση απορριμμάτων. Στη φύση παράγονται από πυρκαγιές και ως αποτέλεσμα ηφαιστειακής δραστηριότητας.

Η κατάσταση στην Κύπρο

Τα αποτελέσματα των μετρήσεων για το Βενζο(α)πυρένιο παρουσιάζονται στα διαγράμματα των ΠΑΥ. Συνολικά διαπιστώνεται πως η σύγκριση των τιμών-στόχων (πίνακας με οριακές τιμές) με αυτές των μετρήσεων, καταδεικνύει πως οι μέσες ετήσιες τιμές είναι χαμηλότερες από τα όρια που προβλέπει η νομοθεσία. Σημειώνεται ότι όλες οι αναλύσεις για Βενζο(α)πυρένιο έγιναν σε φίλτρα ΑΣ10, και ότι οι μονάδες συγκέντρωσης είναι νανογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο (ng/m3).

Πίνακας 2: Συγκεντρωτικός πίνακας αποτελεσμάτων μετρήσεων Πολυκυκλικών Αρωματικών Υδρογονανθράκων (ΠΑΥ) [σε ng/m3]

 

Table 2: Annual Average of Polycyclic Aromatic Hydrocarbons (PAHs) [in ng/m3]

 

Πολυκυκλικοί Αρωματικοί Υδρογονάνθρακες (ΠΑΥ)

ΧΡΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ

ΟΡΙΑΚΗ ΤΙΜΗ

ΛΕΜΕΣΟΣ ΟΙΚΙΣΤΙΚΟΣ

 

Polycyclic Aromatic Hydrocarbons (PAHs)

Mean Value
Period

Limit Value

Limasol Residential

 

2009

2010

2011

2012

 

Benzo(a)pyrene

1 ΕΤΟΣ/Year

1ng/m3

0.051

0.135

0.1887

0.3321

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

238

242

N/A

N/A

 

Benzo(a)anthracene

1 ΕΤΟΣ/Year

0.052

0.0814

0.1592

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

240

N/A

N/A

 

Benzo(b)fluoranthene

1 ΕΤΟΣ/Year

0.076

0.126

0.2153

0.3327

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

238

242

N/A

N/A

 

Benzo(j)fluoranthene

1 ΕΤΟΣ/Year

0.808

0.0363

0.8624

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

240

N/A

N/A

 

Benzo(k)fluoranthene

1 ΕΤΟΣ/Year

0.036

0.055

0.0871

0.1399

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

238

242

N/A

N/A

 

Indeno(1,2,3-cd)pyrene

1 ΕΤΟΣ/Year

0.307

0.144

0.2321

0.2933

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

238

162

N/A

N/A

 

Dibenz(a,h)anthracene

1 ΕΤΟΣ/Year

0.01

0.3283

0.4972

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

240

N/A

N/A

Πίνακας 2: Συγκεντρωτικός πίνακας αποτελεσμάτων μετρήσεων Πολυκυκλικών Αρωματικών Υδρογονανθράκων (ΠΑΥ) [σε ng/m3]

 

Table 2: Annual Average of Polycyclic Aromatic Hydrocarbons (PAHs) [in ng/m3]

 

Πολυκυκλικοί Αρωματικοί Υδρογονάνθρακες (ΠΑΥ)

ΧΡΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ

ΟΡΙΑΚΗ ΤΙΜΗ

ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΝΑ - ΣΤΑΘΜΟΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ

 

Polycyclic Aromatic Hydrocarbons (PAHs)

Mean Value
Period

Limit Value

Ayia Marina - EMEP - BACKGROUND

 

2009

2010

2011

2012

 

Benzo(a)pyrene

1 ΕΤΟΣ/Year

1ng/m3

0.03

0.015

0.0513

0.0522

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

55

140

N/A

N/A

 

Benzo(a)anthracene

1 ΕΤΟΣ/Year

0.03

0.0266

0.025

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

140

N/A

N/A

 

Benzo(b)fluoranthene

1 ΕΤΟΣ/Year

0.038

0.021

0.0689

0.0681

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

55

140

N/A

N/A

 

Benzo(j)fluoranthene

1 ΕΤΟΣ/Year

0.081

0.0723

0.1614

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

140

N/A

N/A

 

Benzo(k)fluoranthene

1 ΕΤΟΣ/Year

0.017

0.006

0.0262

0.0259

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

54

140

N/A

N/A

 

Indeno(1,2,3-cd)pyrene

1 ΕΤΟΣ/Year

0.096

0.023

0.0589

0.0583

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

55

140

N/A

N/A

 

Dibenz(a,h)anthracene

1 ΕΤΟΣ/Year

0.001

0.095

0.0926

 

Ημέρες Δειγματοληψίας Sampling days

 

138

N/A

N/A

 

Ευρωπαϊκή Νομοθεσία για τα Βαρέα Μέταλλα και τους ΠΑΥ

Στην Οδηγία 2004/107/ΕΚ που αναφέρεται ειδικά στα βαρέα μέταλλα και τους πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες που περιέχονται στο κλάσμα των ΑΣ10, καθορίζονται (στο Παράρτημα Ι) οι ετήσιες οριακές τιμές για τα Αρσενικό, Κάδμιο, Νικέλιο και Βενζο(α)πυρένιο. Τα σχετικά όρια είναι διαθέσιμα στον αντίστοιχο σύνδεσμο.

Γραφήματα ανά ρύπο

Τα ακόλουθα γραφήματα παρουσιάζουν τους ΠΑΥ για τους σταθμούς Λεμεσός (οικιστικός) και EMEP-Αγία Μαρίνα (υποβάθρου):

Γραφήματα ανά σταθμό

Η διακύμανση των επιπέδων των ΠΑΥ ανά σταθμό δίνεται από τα παρακάτω γραφήματα:

pahs-charts

Γενικές Πληροφορίες

Οι πτητικές οργανικές ενώσεις - ΠΟΕ (VOCs=Volatile Organic Compounds) είναι οργανικές ενώσεις που σε συνήθεις θερμοκρασίες βρίσκονται σε αέρια κατάσταση ή μεταβαίνουν εύκολα σε αυτή από την υγρή φάση που βρίσκονται αρχικά. Το Βενζόλιο είναι μια από αυτές τις πτητικές οργανικές ενώσεις, ένα άχρωμο πολύ πτητικό υγρό με χαρακτηριστική μυρωδιά ("αρωματικός" χαρακτήρας). Ο μοριακός του τύπος είναι C6H6, αποτελεί φυσικό συστατικό του αργού πετρελαίου (1-5%), ενώ είναι συστατικό της βενζίνης.

Προέλευση και χρήση

Οι πηγές πτητικών οργανικών ενώσεων είναι οι διαδικασίες χρήσης οργανικών διαλυτών, τα πρατήρια βενζίνης και τα αυτοκίνητα διανομής της καθώς επίσης και όλες οι μηχανές που χρησιμοποιούν βενζίνη σαν καύσιμο. Το βενζόλιο χρησιμοποιείται στην παραγωγή ουσιών όπως βαφές, υλικά επικαλύψεων, πλαστικά κλπ. Η ετήσια οριακή τιμή για το βενζόλιο είναι τα 5μg/m3 από την 1.1.2010. Η μέση ετήσια τιμή του βενζολίου υπολογίζεται ως μέσος όρος όλων των ημερήσιων μέσων τιμών του έτους και πρέπει να είναι μικρότερη της οριακής τιμής.

Κυριότερες εκπομπές

Οι κυριότερες εκπομπές των οργανικών πτητικών ενώσεων προέρχονται από οργανικούς διαλύτες, τα πρατήρια βενζίνης και τα αυτοκίνητα διανομής της καθώς επίσης και από μηχανές που χρησιμοποιούν βενζίνη σαν καύσιμο. Οι ΠΟΕ είναι πρόδρομες ουσίες που συμμετέχουν στη δημιουργία του όζοντος στην τροπόσφαιρα και περιλαμβάνονται στο Παράρτημα Χ της Οδηγίας 2008/50/ΕΚ.

Source: European Pollutant Emission Register, hosted by the European Environment Agency (EEA). http://eper.cec.eu.int

Κατάσταση στην Κύπρο

Οι μετρήσεις που έχουν γίνει δείχνουν ότι στην Κύπρο το Βενζόλιο έχει ετήσιες μέσες τιμές κατώτερες από το σχετικό όριο [1]. 

[1] Benzene(C6H6): annual mean concentrations in Europe, The European Environment Agency.

Έμμονοι Οργανικοί Ρύποι (POPs)

Oι Έμμονοι Οργανικοί Ρύποι - ΕΟΡ (POPs) είναι οργανικές ουσίες που έχουν τοξικά χαρακτηριστικά, παραμένουν στο περιβάλλον για μεγάλο χρονικό διάστημα, βιοσυσσωρεύονται, έχουν τάση να μεταφέρονται διασυνοριακά στην ατμόσφαιρα και να εναποτίθενται σε μεγάλες αποστάσεις και μπορεί να έχουν σημαντικές συνέπειες για την ανθρώπινη υγεία ή το περιβάλλον.

Νομικό πλαίσιο, συστατικά και πηγές

Το 2011 ετοιμάστηκε η σύμβαση της Στοκχόλμης για τον περιορισμό των ΕΟΡ και την προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος. Μέχρι σήμερα έχουν υπογράψει τη Σύμβαση 152 χώρες, ενώ την έχουν κυρώσει 179. Η Κύπρος κύρωσε τη Σύμβαση στις 7 Μαρτίου 2003.

Ο αρχικός κατάλογος των ουσιών υπό έλεγχο και απαγόρευση περιλαμβάνει 12 ουσίες, που περιγράφονται αναλυτικά στην σχετική σελίδα για τη σύμβαση της Στοκχόλμης, ενώ αναφέρονται και ακολούθως:

  • Aldrin (φυτοφάρμακο)
  • Chlordane (φυτοφάρμακο)
  • Dieldrin (φυτοφάρμακο)
  • Endrin (φυτοφάρμακο)
  • Heptachlor (φυτοφάρμακο)
  • Εξαχλωροβενζόλιο (βιοκτόνο, υποπροϊόν από την παραγωγή άλλων χημικών ουσιών, ίχνος/υπόλειμμα σε άλλες χημικές ουσίες, προϊόν καύσης)
  • Mirex (φυτοφάρμακο, πρόσθετο σε πλαστικά και ελαστικά για μείωση του ρυθμού καύσης)
  • Toxaphene (φυτοφάρμακο)
  • Πολυχλωριωμένα Διφαινύλια (PCBs). Χημικές ουσίες που έχουν χρησιμοποιηθεί ως έλαια σε εναλλάκτες θερμότητας, μετασχηματιστές και πυκνωτές, ως πρόσθετα σε βαφές και πλαστικά καθώς επίσης και ως πρόσθετα σε αυτογραφικό χαρτί (carbonless copy paper). Παράγονται επίσης ακούσια κατά τη διεργασία της καύσης.
  • 1,1,1-τριχλωρο-2,2-δις (4-χλωροφαινυλ)αιθανίου, γνωστό ως DDT (εντομοκτόνο). Προβλέπεται περιορισμός της παραγωγής ή χρήσης του.
  • Διοξίνες είναι το όνομα μιας ομάδας πολύ τοξικών, πολυχλωριωμένων χημικών ενώσεων. O όρος διοξίνες (πληθυντικός) είναι γενικός και καλύπτει μια ομάδα 75 ομοειδών πολυχλωριωμένων διβενζο-p-διοξινών (polychlorinated dibenzo-p-dioxins, PCDD). Ο όρος συνήθως χρησιμοποιείται για να περιγράψει και τα 135 ομοειδή πολυχλωριωμένα διβενζο-φουράνια (polychlorinated dibenzo-furans, PCDF), που συχνά αναφέρονται απλά ως φουράνια. Οι ουσίες αυτές παράγονται κυρίως κατά την καύση αποβλήτων (οικιακών, οικοδομικών, βιομηχανικών, γεωργικών, κτηνοτροφικών, ιατρικών και άλλων) και από κάποιες βιομηχανικές διεργασίες. Οι διοξίνες έχουν την τάση να συσσωρεύονται στο ανθρώπινο και ζωικό λίπος.
  • Εξαχλωροβενζόλιο και Πολυχλωριωμένα Διφαινύλια.Παράγονται κατά τη διεργασία καύσης καυσίμων και αποβλήτων, όπως αναφέρεται πιο πάνω για την περίπτωση των διοξινών.

Πηγή: Εθνικό Σχέδιο Υλοποίησης για τη Σύμβαση της Στοκχόλμης

Τι μπορείτε να κάνετε για να συνδράμετε στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης

Το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας σας προτείνει:

  • Να προσπαθείτε πάντοτε να κάνετε ορθολογική χρήση και εξοικονόμηση της ενέργειας. Αυτό μπορείτε να το πετύχετε με τη σωστή λειτουργία και συντήρηση των εγκαταστάσεων και την αντικατάσταση του παλαιού εξοπλισμού και των συσκευών που διαθέτετε στο σπίτι/γραφείο σας.
  • Να προσπαθείτε να μειώνετε τη χρήση κλιματισμού και κεντρικών θερμάνσεων στο σπίτι/γραφείο σας.
  • Να ανακυκλώνετε το χαρτί, τα πλαστικά και τα γυάλινα μπουκάλια ώστε να εξοικονομείται ενέργεια και να μειώνονται οι εκπομπές κατά την παραγωγή αυτών των υλικών.
  • Όταν χτίζετε νέα κατοικία να συνεργάζεστε στενά με όλους τους εμπλεκόμενους για να βεβαιωθείτε ότι θα γίνει σωστός αρχιτεκτονικός σχεδιασμός και επιλογή υλικών με σκοπό τη μείωση των αναγκών θέρμανσης, κλιματισμού και φωτισμού.
  • Να χρησιμοποιείτε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως τους ηλιακούς συλλέκτες για παραγωγή ζεστού νερού ή σε περίπτωση που είναι εφικτό να γίνεται χρήση φωτοβολταϊκών για εξοικονόμηση ηλεκτρικού ρεύματος.
  • Να μονώσετε το σπίτι σας. Όταν καναλώνετε λιγότερη ενέργεια για τα συστήματα θέρμανσης/ κλιματισμού, τότε η Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου θα μπορέσει να παράξει λιγότερη ηλεκτρική ενέργεια και έτσι θα μολύνει λιγότερο το περιβάλλον.
  • Όταν χρησιμοποιείτε τζάκι, να καίτε ξύλα με χαμηλό περιεχόμενο σε υγρασία.
  • Ένας από τους καλύτερους τρόπους μείωσης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι να οδηγείτε λιγότερο!
  • Σε κάθε περίπτωση, οδηγείτε αποφεύγοντας τις απότομες επιταχύνσεις και επιβραδύνσεις, και τη χρήση ταχύτητας (σε όχι αυτόματα κιβώτια) που οδηγεί σε υψηλές στροφές λειτουργίας κινητήρα. Η οδήγησή σας θα είναι έτσι πιο οικολογική αλλά και πιο ασφαλής (περισσότερες συμβουλές εδώ)!
  • Όταν αγοράσετε καινούριο αυτοκίνητο, βασικό κριτήριο επιλογής σας να είναι η κατανάλωση καυσίμου, όπως επίσης και το αν φέρει κάποιο είδος σύγχρονης αντιρρυπαντικής τεχνολογίας.
  • Διατηρείτε το αυτοκίνητο σας σε καλή κατάσταση.
  • Προσπαθείτε να χρησιμοποιείτε εναλλακτικά μέσα κυκλοφορίας, όπως το ποδήλατο και τα δημόσια μεταφορικά μέσα, ή προσπαθείτε να περπατάτε πιο συχνά.
  • Να προσπαθήσετε να περιορίσετε την ανεξέλεγκτη καύση, όπως το κάψιμο λάστιχων, το καψάλισμα χωραφιών και το κάψιμο άχρηστων οικοδομικών υλικών, για να μη συμβάλλετε στην αύξηση σκόνης στην ατμόσφαιρα
  • Μπορούν οι καταναλωτές να συμβουλευτούν τον "Οδηγό οικονομίας καυσίμου και εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα επιβατηγών αυτοκινήτων".
  • Σχετικό ενημερωτικό έντυπο έχει εκδοθεί από το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας. Πατήστε εδώ.

 

Τι μπορείτε να κάνετε στις περιπτώσεις που παρατηρούνται επεισόδια αυξημένης ατμοσφαιρικής ρύπανσης

Το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας σας συμβουλεύει να:

  • Αποφεύγετε να διακινήστε στις περιοχές με αυξημένη ρύπανση.
  • Η ποιότητα αέρα είναι συνήθως καλύτερη μακριά από δρόμους, οπότε αποφύγετε περιοχές με αυξημένη κυκλοφοριακή κίνηση.
  • Προγραμματίσετε τις δραστηριότητές σας ανάλογα με την κατάσταση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα.
  • Οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά και όσοι πάσχουν από αναπνευστικά/ καρδιαγγειακά προβλήματα ας καταφύγουν σε εσωτερικούς χώρους

 

Τι μπορεί να κάνει το κράτος για να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης

Κυκλοφορούντα αυτοκίνητα

  • Μπορούν να δοθούν κίνητρα από το κράτος για την αντικατάσταση παλαιών συμβατικών οχημάτων με νέα που διαθέτουν σύγχρονη αντιρυπαντική τεχνολογία.
  • Μπορεί να γίνεται έλεγχος των εξουσιοδοτημένων με πιστοποιητικό καταλληλότητας οχημάτων από συνεργεία επισκευής οχημάτων με βάση κατάλογο που έχει συντάξει το Τμήμα Οδικών Μεταφορών. Επιπλέον είναι σημαντικό να δίνεται έμφαση στην απόδοση του καταλύτη, η οποία θα αναφέρεται σε έκθεση της αξιολόγησης.
  • Το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας θα συμβούλευε τις αρμόδιες αρχές να βελτιώσουν τη διαδικασία μέτρησης των εκπομπών καπνού των πετρελαιοκίνητων οχημάτων.

Καινούργια αυτοκίνητα

Το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας προτείνει στις αρμόδιες αρχές να:

  • Υλοποιήσουν πρόγραμμα απόσυρσης για οχήματα που χαρακτηρίζονται ως "υπερρυπαντές", αλλά και για τα πετρελαιοκίνητα οχήματα.
  • Κάνουν τα κατάλληλα διαβήματα ώστε να προμηθευτεί ο δημόσιος τομέας με οχήματα, τα οποία ρυπαίνουν λιγότερο και έχουν ψηλότερη ενεργειακή απόδοση.
  • Δώσουν κίνητρα αντικατάστασης των παλαιών πετρελαιοκινήτων ταξί.
  • Εισαγάγουν σε μεταγενέστερο στάδιο, την υποχρεωτική χρήση βελτιωμένων οχημάτων, φιλικών προς το περιβάλλον.
  • Φορολογούν τόσο κατά την αγορά, όσο και κατά την ανανέωση της άδειας κυκλοφορίας των επιβατικών οχημάτων, τουλάχιστον μερικώς, σύμφωνα με τις εκπομπές CO2 ώστε να ενθαρρυνθεί η αγορά καθαρότερων και ενεργειακά αποδοτικότερων οχημάτων.

 

Ενέργεια

Το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας παρακινεί τις αρμόδιες αρχές:

  • Να βεβαιωθούν ότι γίνεται η κατάλληλη μελέτη και κατασκευή δημόσιων κτιρίων με στόχο την ορθολογική χρήση και εξοικονόμηση ενέργειας.
  • Να δίνουν κίνητρα για αγορά και εγκατάσταση συστημάτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Το Υπουργείο Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού, έχει ετοιμάσει ένα σύνολο από πολύ χρήσιμες συμβουλές εξοικονόμησης και αποδοτικής χρήσης ενέργειας, που ταυτόχρονα συνδράμουν στη μείωση των εκπομπών και άρα και στη βελτίωση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα.

 

Υψηλή συγκέντρωση αιωρουμένων σωματιδίων στην ατμόσφαιρα

Το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας θα πρότεινε στις αρμόδιες αρχές:

  • Να εφαρμοστεί τακτικός καθαρισμός των δρόμων, ο οποίος θα συμβάλει στη μείωση της σκόνης στην ατμόσφαιρα.

 

Για όσους ενδιαφέρονται για ηχητικά μηνύματα σε σχέση με την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα:

  • Ζώντας σε ένα καθαρό περιβάλλον: ένα ηχητικό μήνυμα που αφορά όλους τους πολίτες
  • Φροντίζοντας για την ποιότητα της ατμόσφαιρας: ένα ηχητικό μήνυμα για βιομηχανίες και εργοδότες

Αεροαλλεργιογόνα

Η ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα επηρεάζεται όχι μόνο από την ύπαρξη ουσιών ή σωματιδίων που αλλοιώνουν τον χημικό και φυσικό του χαρακτήρα, αλλά και σωματιδίων που αλλοιώνουν τον "βιολογικό" χαρακτήρα του και δύνανται να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στον άνθρωπο. Τέτοια σωματίδια είναι οι γυρεόκοκκοι αλλά και τα σπόρια μυκήτων. Οι γυρεόκοκκοι προέρχονται από φυτά ή δένδρα και εμφανίζονται στην ατμόσφαιρα τις περιόδους αναπαραγωγής τους (κυρίως άνοιξη – καλοκαίρι). Μερικοί από τους γυρεόκοκκους χαρακτηρίζονται ως αεροαλλεργιογόνα διότι αφενός είναι αερομεταφερόμενα σωματίδια και αφετέρου δύνανται, κάποια είδη τους, να επηρεάσουν την κατάσταση της υγείας των μελών του γενικού πληθυσμού που έχουν αλλεργική ευαισθησία.

Υπογραμμίζεται ότι τα αεροαλλεργιογόνα δεν αποτελούν επίσημα μέλος των αέριων ρύπων και έτσι δεν υφίστανται ούτε Κυπριακές αλλά ούτε και Ευρωπαϊκές οδηγίες και νόμοι που να τα αφορούν και να επιτάσσουν την παρακολούθηση των επιπέδων τους στην ατμόσφαιρα. Παρόλα αυτά, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν αναπτυχθεί μικρά έως και μεγάλα σε έκταση δίκτυα παρακολούθησης συγκεντρώσεων αεροαλλεργιογόνων στην ατμόσφαιρα (http://www.polleninfo.org/). Στην Κύπρο δεν έχει αναπτυχθεί ακόμη ένα αντίστοιχο δίκτυο.